De Unit - versnelling op mobiliteitsinnovatie

Johan Jacobs is gepokt en gemazeld bij de Rijksoverheid. Als net afgestudeerd econoom kwam hij ooit terecht bij het Ministerie van Financiën. Daarna kreeg hij verschillende leidinggevende functies waarmee hij eigenlijk altijd betrokken was bij de mobiliteit in Nederland; Rijkswaterstaat, de Hogesnelheidslijn, het spoor. Na bij Rijkswaterstaat te zijn gestopt als hoofdingenieur-directeur, wilde Johan zijn door de jaren heen opgedane ervaring in beleid, uitvoering, bedrijfsvoering en politiek graag inzetten voor innovatie. Hij leidt nu dan ook de Unit Innovatie in Mobiliteit bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).

Publiek-private samenwerking op mobiliteitsinnovatie

De Unit Innovatie in Mobiliteit, kortweg de Unit, helpt de grenzen tussen modaliteiten (weg, water, spoor, lucht) te doorbreken en innovatie op de agenda te krijgen bij alle IenW-collega’s. Johan: 'Ons doel is kennis, hulp en energie te bieden. We halen actief de buitenwereld binnen, want zo ontstaan de beste ideeën. Hiervoor stellen we graag ons kennisnetwerk beschikbaar en we hebben een open blik, zijn nieuwsgierig en stellen veel vragen. Sommige collega’s vinden ons eigenwijs, dat nemen we voor lief. Want we zijn niet bang om een onverwachte positie in te nemen. Uiteindelijk zijn we altijd gericht op wat we het liefst doen: met innovatie een antwoord vinden op complexe uitdagingen in de mobiliteit.'

Johan Jacobs

De Unit verkent innovatieve mobiliteitsoplossingen en kijkt welke ideeën kansrijk en welke ideeën minder kansrijk zijn. Ook bekijkt de Unit hoe de overheid ervoor kan zorgen dat de innovatieprojecten versnellen. Johan: 'Vervolgens vinden we dan samen met marktpartijen en technologische en kennisinstellingen, zoals bijvoorbeeld een TNO en Deltares, nieuwe manieren van samenwerking en financiering uit. De private partijen ontwikkelen de dienst of het product uiteindelijk en brengen het in business. Daarnaast betrekken we de gebruiker nadrukkelijk in een vroeg stadium bij het ontwerpproces, om te zorgen dat we met die dingen aan de gang gaan die een meerwaarde hebben, waar de gebruiker behoefte aan heeft.'

'Zonder innovatie loopt ons mobiliteitssysteem vast'

Mobility as a Service

Een mooi voorbeeld van het centraal stellen van de gebruiker is MaaS (Mobility as a Service). De Unit onderzoekt met pilots aan wat voor soort app gebruikers behoefte hebben bij het reizen door Nederland met naadloos op elkaar aansluitende vervoersmiddelen. 'Je wilt meer dan alleen maar een app van de NS over hoe en wanneer de treinen rijden. Je hebt behoefte aan een app waarmee je je reis van A naar B met alle modaliteiten in één keer kunt plannen, boeken en betalen. Dus veel meer vanuit die gebruiker denken en vanuit de mogelijkheden die er zijn door het inzetten van data, om tot oplossingen te komen die ook daadwerkelijk in de markt gezet kunnen worden.'

Breed, integraal en intersectoraal innoveren

Binnen IenW brengt de Unit doelen als bereikbaarheid, veiligheid en duurzaamheid bij elkaar om tot bredere afwegingen, bredere inzetbaarheid, bredere meerwaarde te komen en integrale oplossingen te bedenken. Al in het beginstadium zet de Unit innovatie in op missiegedreven werken, om zo bij te dragen aan klimaatdoelstellingen. In het geval van IenW: emissieloos goederen- en personenvervoer.

Die brede interactie geldt ook voor sectoren onderling. 'Een van de manieren waarop we rijksbreed proberen om die veelal sectorale projecten in het primaire proces te krijgen is aan de voorkant breder, integraler en vanuit meerdere dimensies kijken, dan vanuit één modaliteit of een sector. Om te bepalen of een vernieuwing ook een nog bredere meerwaarde kan hebben.'

'Innovatie is geen doel, innovatie is een middel'

NederDrone

Als voorbeeld noemt Johan de NederDrone. In samenwerking met het Ministerie van Defensie verkent de Unit de mogelijkheid deze in Nederland ontwikkelde drone op de markt te brengen. Zowel Defensie als Rijkswaterstaat kunnen de drone zeer effectief inzetten. 'Rijkswaterstaat kan de drone bijvoorbeeld inzetten voor verkeersmanagement en assetmanagement. Denk aan de inspectie van viaducten om sneller onvolkomenheden te ontdekken. En dan zie je dus ook dat als je samenwerkt je diensten en producten versneld kunt ontwikkelen en opschalen, waarbij we allemaal profiteren van die meerwaarde daarvan. Zowel Defensie, als Justitie en politie en de hulpdiensten die ook veel gebruikmaken van drones. Doordat de overheid nauw betrokken is bij de ontwikkeling, is er bovendien ook meteen voldoende zicht op het veiligheidsaspect van de nieuwe ontwikkelingen.'

'Bij het ontwerpen van oplossingen brengen we de gebruiker nadrukkelijk in beeld'

Organsatieadvies van Rijksconsultants

De Unit heeft op het ogenblik geen formatie. Er wordt samengewerkt vanuit verschillende Directies Generaal, directies en programma’s. Johan: 'We zijn na ruim drie jaar werken op deze wijze toe aan een volgende stap. We gaan op weg naar een meer volwassen fase, waarbij capaciteit en budget geregeld moeten worden en innovatie niet iets is wat er een beetje naast gebeurt, maar onderdeel wordt van het beleidsproces.'

Een van de betrokkenen bij de ontwikkeling van de Unit was organisatieadviseur en rijksconsultant Léon Klinkers. Johan: 'Léon heeft ons samen met Frank Bosboom, een externe collega, goed geholpen bij het opzetten en ontwikkelen van dit samenwerkingsverband. Zij wisten goed waar in dit soort constructen de grootste wrijving zit, waar je interventies zou moeten plegen om belemmeringen zichtbaar te maken. En hoe je de belemmeringen die er zijn, bijvoorbeeld op het gebied van wetgeving, samenwerking, beleid & uitvoering, er versneld uithaalt.

In samenwerkingen zit het probleem vaak niet in de technologie, maar veel meer aan de sociale kant; in hoe wij samenwerkingen inrichten. Léon hielp de juiste toon te vinden om die verbindingen te maken. Hij liet zien hoe je moet omgaan met leiderschap, hoe je moet zorgen dat je ook in je eigen organisatie ambassadeurs krijgt die voorop gaan lopen en het verhaal vertellen.'

Duizend bloemen en paddenstoelen

Binnen het Rijk schieten de innovatieprojecten als paddenstoelen uit de grond. Heel mooi dat enthousiasme, maar hoe kun je al die "probeersels" ook succesvol inbedden in het primaire proces? Johan: 'Innovatie is geen doel, innovatie is een middel. Dus je moet ervoor zorgen dat je aan het begin van het traject, als je die verkenning doet, al een zeef eronder houdt, en hierdoor alleen met die projecten aan de gang gaat die ook daadwerkelijk kunnen opschalen en in productie kunnen komen. Om te voorkomen dat er duizend bloemen gaan bloeien, maar er niet een tot volle wasdom komt.'

'Treed uit je eigen hokje, ga in gesprek, spread the news en voorkom dat dingen zich in splendid isolation ontwikkelen'

INNOvember

Om een beter beeld te krijgen van wat er binnen het Rijk allemaal loopt op het gebied van innovatie, doet de Rijksoverheid technologiescans die in de Rijks Innovatie Community (RIC) met elkaar worden afgestemd. En ook is er het innovatie-event INNOvember, waarmee de hele maand november in het teken staat van innovatie. 'We proberen elkaar hiermee interdepartementaal te informeren en te inspireren met wat er speelt. Want het is bijna ondoenlijk om alles in beeld te hebben. Dat kan niet. Maar je moet wel proberen om uit je eigen hokje te treden, met anderen in gesprek te gaan, dingen te verbreden, veel te communiceren, veel te vertellen. Spread the news, vertel wat je aan het doen bent, waardoor mensen ook weer bij jou terechtkomen met hun vragen en je daarmee dus voorkomt dat dingen in splendid isolation gebeuren en tot oplossingen leiden waar niemand op zit te wachten.'

Ook benieuwd wat er allemaal speelt op innovatiegebied binnen de overheid? Registreer je dan voor INNOvember en bekijk het zeer uiteenlopende aanbod aan sessies. Een aantal hiervan is ook toegankelijk voor geïnteresseerden van buiten de overheid.