IT-personeelstekorten nijpender dan ooit voor het Rijk

Het belang van een digitaal sterke Rijksoverheid is sterk gegroeid. Daaraan heeft de coronapandemie flink bijgedragen. Tegelijk zijn grote programma’s als Werken aan Uitvoering (WaU) en Open op Orde gestart om de publieke vaak digitale dienstverlening te verbeteren, nadat burgers flink in de knel kwamen door een opeenstapeling van fouten. Maar zijn de ambities van deze programma’s te verwezenlijken nu het tekort aan IT’ers omhoogschiet?

Het aantal IT-vacatures op WerkenvoorNederland.nl steeg het afgelopen jaar voor het eerst boven de 4.000 uit. Dit terwijl het aantal sollicitaties per rijksvacature al sinds 2020 is gehalveerd. IT is zowel binnen als buiten het Rijk het vakgebied met de grootste personeelstekorten. Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van data, algoritmes en robotisering stellen steeds hogere en nieuwe eisen aan het IT-personeel en de ambities rond digitalisering zijn groot.

Dienstverlening naar behoefte

Zo is de versnelling van de digitale dienstverlening een van de zes pijlers van WaU. Met het programma streeft de Rijksoverheid naar een publieke dienstverlening die aansluit op wat burgers en ondernemers nodig hebben en verwachten. Dat betekent toekomstbestendig en vaker op maat. Tegelijkertijd moet de digitale dienstverlening betrouwbaar, veilig, gebruiksvriendelijk en toegankelijk blijven, terwijl steeds meer systemen verouderd zijn en toe aan vervanging. Kortom, binnen het Rijk worden de uitdagingen op IT-gebied alleen maar groter.

Steeds meer vraag naar IT

De vraag naar IT’ers neemt binnen het Rijk al jaren fors toe. Tijdens het eerste jaar van de coronacrisis (2020) was er een tijdelijke dip, maar in 2021 steeg het aantal vacatures weer hard. Het aantal sollicitaties daarentegen neemt sinds het begin van de coronacrisis juist sterk af en er is nog geen kentering zichtbaar. Steeds minder IT-professionals solliciteren dus op een baan bij de Rijksoverheid.

Som van aantal vacatures IT (fte)
IT-vacatures bij het Rijk 2016-2021 (bron: werkenvoornederland.nl)
Som van aantal sollicitaties vakgebied IT
IT-sollicitaties bij het Rijk 2016-2021 (bron: werkenvoornederland.nl)

Niet alleen is er onvoldoende aanwas vanuit het hoger onderwijs, ook vergrijst de IT-populatie. De gemiddelde leeftijd van de IT’er binnen het Rijk ligt flink hoger dan het gemiddelde in Nederland. In de nabije toekomst valt dus een hogere uitstroom te verwachten doordat medewerkers met pensioen gaan. Onderzoeksbureau Dialogic prognosticeerde daarom in 2019 al dat de vraag naar IT’ers deze en de komende jaren nauwelijks te vervullen zal zijn. Die prognose lijkt nu uit te komen.

Leeftijdsverdeling ICT'ers bij het Rijk vs. ICT'ers in Nederland en Rijksoverheid gemiddeld (2018)
Leeftijdsverdeling IT’ers bij het Rijk vs IT’ers in Nederland (bron: Versterking IT-werkgeverschap, Dialogic, 2019)

Toenemende inhuur

De stijgende inhuur van IT-professionals laat daarnaast zien dat het aanbod van IT’ers binnen het Rijk niet voldoet. Ondanks de invoering van de Roemernorm in 2010 (niet meer dan 10% van personeelskosten mag naar externe adviseurs gaan), zijn de rijksuitgaven aan externe inhuur alleen maar toegenomen. Een steeds groter wordend aandeel hiervan gaat naar adviseurs op het gebied van automatisering en deels informatiehuishouding. IT is daarmee inmiddels de grootste inhuurcategorie binnen het Rijk.

Uitgaven aan externe inhuur
Uitgaven aan externe inhuur (bron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2020, min BZK)

Diverser en inclusiever

Volgens Jeroen Moerenhout, adviseur Arbeidsmarktstrategie bij UBR, is de oplossing van de IT-schaarste drieledig: ‘Het Rijk moet nog diverser en inclusiever gaan werven. De drempel verlagen voor iedereen die een kans wil krijgen om te komen werken bij het Rijk. Mbo’ers en vrouwen zijn bijvoorbeeld nog steeds ondervertegenwoordigd op de IT-arbeidsmarkt. Daarnaast adviseer ik het Rijk veel meer te investeren in opleidingen, omscholing, nascholing én samenwerking. Met elkaar als rijksorganisaties - want we vissen tenslotte veelal in dezelfde vijver - en met bedrijfsleven en onderwijs. Opleiden, opleiden, opleiden wordt het devies.’

Als derde actiepunt ziet Moerenhout een intensivering van arbeidsmarktcommunicatie als noodzaak voor rijksorganisaties: ‘Kandidaten bewegen zich tegenwoordig alleen maar online en zijn niet meer actief op zoek. Ze moeten verleid en gegidst worden. Aansluiten bij een rijksbreed initiatief kan daarbij helpen. Samen bereik je meer. De Rijksoverheid is afgelopen jaar in meerdere polls als populairste werkgever uit de bus gekomen. Rijksorganisaties kunnen profiteren van dat sterke merk.’

Schaap met vijf poten

Programmamanager Marcel Staring, die verantwoordelijk is voor het rijksbrede programma HR-ICT en I-Partnerschap Rijk-Hoger Onderwijs, sluit zich hierbij aan: ‘De IT-schaarste is al jaren bekend bij recruiters en HR-adviseurs. In de praktijk, op de werkvloer zelf, speuren organisaties echter toch nog graag naar het schaap met vijf poten. Als er geen concrete investering wordt gedaan in het anders werven, opleiden, wendbaar krijgen én behouden van personeel, dan komt de digitale dienstverlening van de Rijksoverheid serieus in gevaar’, stelt Marcel Staring. Investeren in human capital en een strategie voor het binnenhalen, vasthouden en ontwikkelen van IT-skills is een van de onderwerpen van Werken aan Uitvoering om de digitale versnelling te realiseren.

Ook WaU zoekt naar oplossingen hoe Rijk en andere overheden de handen ineen kunnen slaan op het gebied van werving en het vasthouden van IT-kennis en kunde. Volgens Staring helpen de rijksbrede initiatieven bij het aangaan van deze gezamenlijke uitdaging door de instroom te vergroten, rijksprofessionals op te leiden en bij te dragen aan de vernieuwing en doorontwikkeling van het I-domein. Zo hoeven rijksorganisaties niet apart het wiel uit te vinden om hun capaciteitsprobleem aan te pakken. Bovendien ontstaan schaalvoordelen, vermindert de onderlinge concurrentie en kunnen ook kleinere organisaties meeprofiteren. Staring: ‘Het is nu tijd om in actie te komen, omdat de krapte de komende 10 jaar alleen maar toeneemt!’

Meer informatie

Meer weten over de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt of van rijksbrede initiatieven die oplossingen bieden voor de IT-schaarste? Stuur een mail naar Versterking-HR-ICT@rijksoverheid.nl

Hoogspanning totale IT-arbeidsmarkt

Op de externe IT-arbeidsmarkt is de situatie niet veel beter. IT is veruit de krapste beroepsgroep in Nederland. Het aantal vacatures neemt sinds 2017 sterk toe. Het aanbod van IT’ers neemt echter onvoldoende toe. Enerzijds doordat te weinig starters de arbeidsmarkt instromen en de beroepsbevolking vergrijst, anderzijds doordat de snelle ontwikkeling van het vakgebied leidt tot steeds meer mismatch. De spanning op de IT-arbeidsmarkt liep hierdoor in het derde kwartaal van 2021 op tot het hoogste niveau sinds 2017.  Het UWV hanteert daarvoor de definitie ‘zeer krap’.

Het aantal WW-uitkeringen voor IT'ers blijft ook afnemen. In de eerste maand van 2022 liepen er 35,4% minder WW-uitkeringen voor mensen in de IT dan in januari 2021.

Geen tijdelijk probleem

Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) heeft recent voorspeld dat de situatie op de IT-arbeidsmarkt problematisch zal blijven. In 93% van de IT-beroepen zullen tot 2026 naar verwachting grote knelpunten ontstaan op de arbeidsmarkt. Dit percentage is in geen enkel andere beroepsgroep zo groot. Het duidt op een blijvende urgentie van het probleem.