Integer zijn we allemaal, maar ook in de ogen van de ander?

Voor de zomer ontmoetten opdrachtgevers, leveranciers, beleid en inkopers elkaar om de Integriteitsgame te spelen. Tijdens de game gingen zij met elkaar in gesprek, en ontstond er meer begrip voor elkaars perspectief. Want hoe moet je handelen wanneer er een integriteitsdilemma aan de orde is? En wat maakt dat de één daar anders tegenaan kijkt dan de ander?

Daar moet je het met elkaar over hebben. Want integriteit is niet iets uit de boekjes, het is van alledag, aldus André Weimar, directeur BZK/IFHR, in zijn openingswoord. Dat beaamde ook Symone Peters (BZK), die de Gedragscode Integriteit Rijk schreef en de deelnemers kort meenam in het integiteitsbeleid bij het Rijk. ‘De gedragscode is een leidraad, het bespreken is de norm’.

Ellen Hümmels (RWS), Richard Lennartz (HIS) en Erwin van Gorkum (BZK) waren de initiatiefnemers van de game. Zij namen daarvoor een eerder door de Erasmus Universiteit ontwikkeld integriteitsspel voor docenten en wetenschappers als voorbeeld en werkten die uit met eigen, herkenbare voorbeelden van dilemma’s uit de dagelijkse praktijk bij het Rijk. En in die praktijk is de situatie lang niet altijd zwart-wit en weet je niet altijd meteen wat de goede weg is.

De wereld is heel wat complexer dan in gedragscodes of handreikingen te vatten is. Stellen dat er ‘inkopers’ en ‘verkopers’ zijn is te simpel en lijkt uit te drukken dat er een harde scheiding bestaat tussen beide rollen. In de praktijk zijn er meer betrokkenen die inkoopbeslissingen beïnvloeden. En soms zijn leveranciers gewoon onderdeel van het reguliere werkproces. De verwevenheid is groot, en een integriteitsdilemma ligt al snel op de loer. Het is belangrijk om in zo’n situatie niet over elkaar, maar met elkaar te praten, vonden zij. De game helpt dat gesprek te voeren. Het is een bewezen (en leuke) methode om de goede dialoog te voeren. De tip van deelnemers was dan ook: vaker doen! 

Video De Integriteitsgame: samen in gesprek

Andre Weimar, directeur IFHR
Integriteit, in welke baan je ook zit, het raakt ons allemaal. En het is niet iets dat je kunt leren door het mooie boekwerk dat wij ook hebben binnen het Rijk eens een keer door te lezen, en dan te denken “nou, OK, ik snap wat er staat en dit is dus integriteit”. Integriteit is van alledag. Dus fijn dat jullie er zijn vandaag. Maak er ook wat moois van, en maak het in ieder geval bespreekbaar in je eigen kring. Ik wens jullie een hele mooie ochtend.

Symone Peters, schrijfster van de Gedragscode Integriteit Rijk
Het bespreken van situaties is ontzettend belangrijk. En waarom is dat belangrijk, omdat de gedragscode natuurlijk niet per definitie het antwoord geeft op een dilemma. De gedragscode is afgeleid van regelgeving, dus van harde regelgeving, wetgeving, en beleidsregels. Maar regelgeving en beleid blijven natuurlijk altijd heel abstract. En wat de gedragscode doet is dat vertalen naar het werkveld van de ambtenaar.

Richard Lennartz, directeur HIS
We hebben hele bakken met regels, integriteitsregels, hoe het zou moeten. En wat wij tegenkomen zijn allemaal van die situaties, die je precies niet in het handboek tegenkomt. En de integriteitsgame helpt om echt te snappen dat het niet zwart-wit is, echt te voelen dat je die gesprekken moet voeren.

Ellen Hummels, Rijkswaterstaat
En wat ik daarbij belangrijk vind, was dat we met de verschillende partijen om de tafel hebben gezeten. Dus met de ambtenaren, de inkopers, maar ook met de marktpartijen, opdrachtgevers. En ook de beelden hebben gedeeld: hoe kijk je juist tegen die dilemma’s aan die wij elke dag eigenlijk tegenkomen in ons werk en in onze samenwerking met elkaar.

Richard Lennartz
En het bijzondere daarbij was, ook vandaag weer, dat al die mensen ook na het doorspreken van dilemma’s keuzes maakten, waarvan anderen zeiden: ik vind ze toch eigenlijk wel heel fout. Terwijl het allemaal mensen zijn die als ze thuiskomen zichzelf in de spiegel aan kunnen kijken, en met droge ogen kunnen zeggen: ik doe mijn werk naar eer en geweten.

Ellen Hummels
En juist het met elkaar uitwisselen van: waarom kijk jij naar dit vraagstuk op de manier waarop je ernaar kijkt, dat was het waardevolle van deze dag.

Symone Peters
Je komt er eigenlijk alleen maar uit door er met anderen over te praten. Dat komt voornamelijk doordat je je eigen blinde vlekken niet ziet. De dingen die voor jou zo alledaags zijn en zo gewoon, daar ben je je vaak niet meer van bewust. En je hebt dan andere mensen om je heen nodig, om dus zo’n dilemma van alle kanten te bekijken en je eigen blinde vlekken op te lossen.

Deelnemers aan het woord
Wat me is bijgebleven is toch wat meer begrip voor de inkoper. Wij staan hier als, jij als inkoper en ik als leverancier, dus misschien als leverancier begrip maar ook ruimte te kunnen pakken, begrijp ik ook. Zodat je elkaar eigenlijk scherp kunt houden.

Wat ik meeneem is het volgende: dat we dit vaker moeten gaan doen. Dat we in gesprek met elkaar moeten gaan, juist om ons te kunnen verdiepen in de ander en onze beelden met elkaar te delen. Dus ik ben heel blij met deze bijeenkomst.

Dat je de dialoog aan moet gaan. Dat je het bespreekbaar moet maken. En dan komt het goed. Ja.