Nieuwe ICT op vloot Rijkswaterstaat: 'Schepen klaar voor de toekomst'

Rijkswaterstaat heeft bijna tachtig schepen op de Nederlandse wateren. In 2019 werd begonnen met het vervangen van alle ICT aan boord. Projectmanager Eric Blok van IIR is bijna klaar, er zijn nog een paar te schepen te gaan. Hij kijkt terug op een bijzonder project, dat door covid-19 anders liep, maar toch op tijd af gaat zijn.

De schepen van Rijkswaterstaat zorgen er 24 uur per dag voor dat de Nederlandse wateren veilig en bevaarbaar blijven. De Rijksrederij is een zelfstandig organisatieonderdeel van Rijkswaterstaat dat de schepen beheert, bemant, onderhoudt en beschikbaar stelt aan verschillende overheidsorganisaties. De schepen hebben verschillende functies, capaciteiten en verschijningsvormen. De totale bemanning telt zo’n 400 mensen die in ploegendiensten van 8 uur werken. De Patrouilleschepen doen voornamelijk handhaving en verkeersbegeleiding, andere vaartuigen worden ingezet voor vaargeuldieptemetingen, water-, bodem- en visserijonderzoek. Voor dat werk zijn alle schepen afhankelijk van ICT. Zonder goed werkende apparatuur aan boord kan de bemanning haar werk niet doen en kan ze net zo goed aan de wal blijven en dat zou zonde zijn. Het kost 52 miljoen euro per jaar om de vloot varende te houden. 'Dan valt een eenmalig ICT-project van 5 miljoen over 3 jaar best wel mee,' zegt projectmanager Eric Blok, die al zo’n tien jaar werkt voor I-Interim Rijk. 'Mijn vak is projectmanager: ik zorg dat er geld is, dat de spullen er zijn, dat de teams kunnen werken en dat de klant tevreden is. Dit was een kritische klant en daar houd ik van.'

Stevige servers tegen storingen

Voor de liefhebbers, een korte schets van die ICT en waarom het zo belangrijk was de boel nu te vervangen. De software in de schepen draait op het eigen besturingssysteem ICToS (ICT op schepen). Aan boord stonden verouderde pc’s die steeds meer last kregen van alle temperatuurwisselingen, trillingen, stoten en stof aan boord. Eric: 'Je kunt je voorstellen dat er steeds meer storingen kwamen. En dat betekende steeds meer autootjes die door heel Nederland moesten rijden om storingen te verhelpen.' Een kostbare en tijdrovende business.
Besloten werd om voor de hele vloot alle oude pc’s eruit te halen en te vervangen door één "ruggedized" server per schip. Dat is hardware die extra stevig is gemaakt zodat hij tegen een stootje kan. Eric vertelt: 'We hebben er honderd ingekocht van 45 cm diep. Dat lijkt een onbelangrijk detail, maar in een normaal datacenter heb je 60 tot 90 cm om door te schuiven en dat kan niet op een boot. Dan steekt de server namelijk door de scheepswand.' Het project heeft Eric wel meer geleerd over schepen: 'Toen ik begon met het project dacht ik dat ze allemaal nog een echt stuurwiel hadden.' Dat verouderde beeld werd op het eerste werkbezoek al bijgesteld: sturen gaat met een klein pookje, navigeren via een computerscherm en de kapitein heet gezagvoerder.

Eric Blok

Nautisch-technisch

Samen met een automatiseringsbedrijf zette Eric zich aan zijn taak en zocht daarvoor een nauwe samenwerking met de Rijksrederij als uitbater van de schepen. 'Het is heel erg goed geweest dat we dit ICT-project samen met de business hebben gedaan,' zegt hij daarover. Hoe was de samenwerking tussen technische en nautische mensen? 'De twee beroepsgroepen zijn aan elkaar gewend. ICT hoort bij het dagelijks werkproces van de schippers. De uitdaging was om tijdens het vervangen van de onderliggende techniek dat werkproces niet te verstoren. Het interface waar mensen mee gewend waren te werken wilden we zo veel mogelijk hetzelfde houden. Te veel verandering wil mensen nog weleens onrustig maken. Het doel was ook om de werkzaamheden binnen een dag uit te voeren, zodat toezicht en handhaving weer snel aan het werk konden.'

Testen en toen kwam covid

Eind 2019 was de eerste succesvolle test aan wal. De volgende stap was testen aan boord van een bestaand patrouilleschip, de RWS73. Eric vat het samen: 'De oude spullen eruit, de nieuwe erin en daarmee diensten varen. Wij keken op afstand mee. Kinderziektes hebben we verholpen en we startten een tweede pilot met een nieuw schip, de RWS82.' Daar ontdekte het team van Eric dat er sterkere videokaarten nodig waren voor de schepen die metingen deden. Inmiddels was de pandemie echter in volle gang en de kaarten moesten uit China komen, waar de fabrieken werden stilgelegd. 'Het is ons gelukt, maar we hebben vaak getwijfeld of we de deadline wel zouden halen.'

Wat wel kon

De ICT-ers van het projectteam kregen de status "vitale functie" en mochten weer aan het werk op kantoor met alle voorzorgsmaatregelen die toen golden. Het oorspronkelijke plan was om de vervanging aan de wal te doen tijdens het jaarlijks onderhoud van de schepen op een van de scheepswerven in Nederland. Dat plan werd geschrapt omdat er te veel mensen tegelijk aan boord zouden zijn. Tijdens dat onderhoud wordt namelijk het hele schip onder handen genomen, van motor tot verflaag. In plaats daarvan werden de schepen op hun ligplaatsen door heel Nederland onder handen genomen. De apparatuur werd zo veel mogelijk klaargemaakt op kantoor. De planning werd iedere zes weken bijgesteld, zodat men goed konden inspelen op veranderingen. Het werk ging met één schip per week in plaats van met twee tegelijk. Eric is trots op het resultaat: 'We konden de werkzaamheden binnen een dag afronden, terwijl onze mensen voldoende afstand van elkaar hielden, op een schip, in een bloedhete zomer. Een prachtige prestatie. De schepen zijn weer klaar voor de toekomst.'