Religie op de werkvloer

UBR | Team Diversiteit & Inclusie ondersteunt het Rijk met verschillende diensten om diversiteit en inclusief denken en handelen op de werkvloer te bevorderen. Om de rijkscollega’s kennis te laten maken met het thema organiseert het team regelmatig colleges die inspiratie, concrete kennis en tools aanbieden om met diversiteit en inclusie aan de slag te gaan.

Onlangs vond het college Religie en levensovertuiging op de werkvloer plaats, onder leiding van team D&I-adviseur Derya Yula. Dit artikel neemt je mee in cijfers, inzichten en tips die tijdens het college zijn besproken. Speelt religie een rol op de werkvloer of is het op de achtergrond geraakt? Hoe ga je als collega of leidinggevende om met verschillende religies op het werk? En wat kun je zelf doen als werknemer?

De cijfers in Nederland

Uit een recent onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat het aantal Nederlanders dat zich tot een godsdienst of levensbeschouwelijke groepering rekent, al decennia afneemt1.  Nederland is een van de meest seculiere landen van de wereld. Atheïsten en agnosten vormen inmiddels een meerderheid onder de bevolking. Daarmee is voor de meeste mensen de zoektocht naar zingeving en zelfverwezenlijking een individuele zaak. Wat betekent dit eigenlijk voor het belijden van je geloof en het uitoefen van je functie? Meestal wordt daar op het werk niet over gepraat. Toch bepaalt je godsdienst of levensovertuiging deels hoe je denkt en doet.

Omgaan met verschillende religies in een team

Iedere werknemer heeft recht op vrijheid van religie. In Nederland zijn er alleen collectieve vrije dagen op christelijke feestdagen zoals Kerstmis, Pasen of Pinksteren. Maar werknemers met een andere religie hebben die mogelijkheid niet. Denk bijvoorbeeld aan het Suikerfeest voor de moslims of Mahashivratri voor de hindoestanen. Als een religieuze dag valt op een werkdag, kunnen werknemers ervoor kiezen om een vrije dag op te nemen.

Op 2 april is de ramadan begonnen, een maand lang vasten voor moslims. Voor veel moslims is dit een maand van bezinning, compassie en saamhorigheid. Dit zorgt bij veel mensen voor extra positiviteit, energie en kracht. Tegelijkertijd waarschuwt Derya Yula voor de gebroken nachten: ‘In de afgelopen jaren valt de ramadan steeds in de zomertijd. Hierdoor wordt het vasten pas ’s avonds laat verbroken en zijn de nachten kort, omdat je ’s ochtends vroeg opstaat voor het ontbijt voor zonsopkomst (de suhoor). Het is niet voor alle collega´s mogelijk om een maand lang vrij te nemen, dus zijn ze gewoon op het werk aanwezig. Bedenk dat deze korte nachten kunnen leiden tot vermoeidheid of een minder goede concentratie. Een inclusieve werkomgeving vraagt om daar rekening mee te houden. Een simpele vraag als: “Hoe gaat het met je, kan ik iets voor je betekenen?” kan al het verschil maken. Ga dus vooral het gesprek aan, leidinggevenden kunnen hierin het goede voorbeeld geven aan de rest van het team.’

Toon interesse en ga met elkaar in gesprek

Wanneer je als leidinggevende interesse en begrip toont voor andermans religie, zul je merken dat je daar vaak begrip en verbondenheid voor terugkrijgt. En daarmee een goede, inclusieve, werksfeer in het team.

Uit het college kwamen de volgende tips van de deelnemers:

  • Respecteer dat mensen anders zijn en heb oog voor iedereen in het team.
  • Zorg dat je bekend bent met de religies van je collega’s.
  • Houd rekening met religieuze feestdagen bij het plannen van teamuitjes, borrels of beoordelingsgesprekken.
  • Faciliteer stilteruimtes voor bidden en mediteren op het werk en spreek met elkaar de kaders af.
  • Ga met elkaar in gesprek: vraag je collega waar zijn of haar behoeften liggen.
  • Maak het thema zingeving bespreekbaar op de werkvloer tijdens P-gesprekken, teamdagen of een onderzoek naar medewerkerstevredenheid.

‘Je religie vormt een deel van je identiteit en bepaalt wie jij bent en waar je voor staat. Ik ben zelf islamitisch en veel van mijn doen en laten is gebaseerd op (islamitische) waarden zoals vredelievendheid en respect. Deze waarden hebben invloed op hoe ik met mijn collega’s omga. Religie speelt dus een grote rol in mijn leven. Aan werknemers adviseer ik om het zelf ook aan te kaarten en bespreekbaar te maken bij je manager en collega’s. Durf daarover het gesprek aan te gaan. Vaak is een leidinggevende zich niet bewust van (religieuze) wensen en behoeften, maar met een goed gesprek kom je een heel eind’, vult Derya aan.

Religieuze dagen

‘Nederland is een van de meest religieus diverse landen ter wereld2. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau gaat de religieuze diversiteit de komende jaren verder toenemen in ons land. Dit zal je ongetwijfeld ook merken op de werkvloer. Het is goed om hierbij stil te staan’, aldus Derya.

Enkele veel voorkomende (niet-christelijke) religieuze dagen

Asalha Puja (boeddhisten): Een belangrijk feest in het boeddhisme. Op deze dag wordt de eerste preek van Boeddha gevierd, die hij in India aan vijf volgelingen gaf. Dit wordt ook wel de Dharma genoemd.

Begin van de ramadan (moslims): Het begin van 30 dagen vasten. Ramadan is de naam van de 9e maand van het islamitische jaar. Iedere dag wordt gevast van zonsopgang tot zonsondergang en ’s avonds wordt veel gebeden en de Koran gelezen. Het is een tijd van bezinning en onderlinge verbondenheid.

Tisja Beav (joden): Een dag van rouw waarbij men stilstaat bij de verwoesting van de tempel door de Romeinen in het jaar 70 na Christus. Het is een nationale treurdag voor alle ellende die het Joodse volk heeft ondergaan, maar ook een dag van gebed voor verlossing. Het enige dat nu nog rest van de tempel is de Klaagmuur in Jeruzalem die op deze dag druk wordt bezocht.

Krishna Janamashtmi (hindoes): Een grote viering om de verjaardag van Shri Krishna te herdenken. Het is de viering van vreugde, liefde en goddelijkheid.

Suikerfeest (moslims): Driedaagse viering van het einde van de vastenmaand ramadan. Mensen gaan bij elkaar op bezoek, eten gezamenlijk en wensen elkaar het allerbeste toe.

Contact

UBR | Team Diversiteit & Inclusie ondersteunt het Rijk met verschillende diensten om diversiteit en inclusief denken en handelen op de werkvloer te bevorderen. Ons team bestaat uit professionele trainers, adviseurs en recruiters en is dé partij voor D&I gerelateerde vraagstukken. Wij zijn van het Rijk, voor het Rijk en weten als geen ander welke vraagstukken er spelen en hoe deze kunnen worden opgelost. Ons doel is om het Rijk te helpen met het behalen van haar D&I doelstellingen en het daarmee te profileren als een aantrekkelijke werkgever waar gelijkwaardigheid en diversiteit voorop staan.

Wil je advies en informatie over diversiteit en inclusie of heb je interesse in een college of training voor je afdeling? Neem dan contact met ons op via D&I@rijksoverheid.nl. Blijf op de hoogte van onze activiteiten via onze website en onze nieuwsbrief.

Feiten en fabels ramadan

Op 2 april is de ramadan van start gegaan waarin moslims een maandlange vastenperiode aanhouden tussen zonsopkomst en zonsondergang. Een tijd van bezinning en van reflectie maar ook van samenzijn en feest. Goed om stil te staan bij feiten en fabels rond de ramadan.

Bronnen:
(1) Onderzoek ‘Buiten Kerk en Moskee’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (2022).
(2) Onderzoek ‘Global Religious Diversity’ van het Pew Research Center (2014).